Kayıt
Bir bakışta
- Özgün başlık
- Cluster
- Sonraki başlık
- Cluster '71
- Albüm durumu
- Cluster’ın ilk albümü
- Özgün yapıtlar
- Başlıksız üç parça
- İcracılar
- Moebius ve Roedelius
- Prodüktör-ses mühendisi
- Conny Plank
Neden önemli
Radikal stüdyo dönüşümüyle yeni bir ikili kimliği doğuyor
Cluster, Dieter Moebius ile Hans-Joachim Roedelius’un Kluster sonrası ortaklığını müziklerini daha alışılmış hâle getirmeden kurar. Conny Plank kayıt, efektler ve elektronik işlemeyi tarafsız belgeleme değil bestesel eylemler olarak ele alır. Albüm özgün yapısında orglar, çello, Hawaii gitarı, alarmlar, amplifikatörler ve elektrikli ses jeneratörleri kullanır; modern synthesizer kullanmaz. Başlıksız üç yapıt şarkı başlıklarının yerini alarak dikkati süreye, yoğunluğa ve davranışa çağırır.
İlk yüz daha kısa açılış alanını on beş dakikalık yükselişle eşler; ikinci yüzü en uzun yapıt kaplar. Ritim bir davulcunun vuruşu yerine nabız, yinelenen girişim ya da akustik kalıntı olarak belirir. Sertliği, ilk albümü kaba bir ön çalışmaya indirgemeden Zuckerzeit ile Sowiesoso’nun melodik dönüşünü daha anlaşılır kılar. Program bütünüyle sözsüzdür ve bu nedenle doğru biçimde Enstrümantal olarak sınıflandırılır.
Ocak 1971
Kluster Schnitzler’ı kaybediyor ve tek harfi değiştiriyor
Moebius ile Roedelius Berlin’deki Zodiak Free Arts Lab’la bağlantılı Kluster topluluğunda Conrad Schnitzler’la çalışmıştı. Kluster, alışılmadık ses kaynaklarının mühendisliğini Plank yaparken Klopfzeichen ile Zwei-Osterei’ı yayımladı. Schnitzler ayrıldıktan sonra Moebius ile Roedelius yazımı Kluster’dan Cluster’a çevirdi. İlk albüm Ocak 1971’de Hamburg’daki Star-Studio’da kaydedildi.
Plank prodüktör ve ses mühendisi olarak görev yaptı, ayrıca üç yapıtın tümünde beste kredisini paylaştı. Philips albümü 1971’de sade Cluster başlığıyla yayımladı. Sonraki Sky ve Bureau B baskıları ilk albümü benzer adlı devam kaydından ayırmak için Cluster ’71’i kullandı. Cluster II 1972’de adlandırılmış altı parçayla ve daha açık bir icracı ikili kimliğiyle geldi.
Moebius, Roedelius, Plank
İki icracı ve etkin bir prodüksiyon ortağı
Moebius tanınabilir enstrümanları ve elektrikli aygıtları atak ile kaynak birbirinden zor ayrılır hâle gelene dek yükseltme zincirlerine besler. Roedelius’un orgları ile çellosu uzayabilir, kazıyabilir ya da havada asılı kalabilir; alışılmış klavye ya da yaylı kimliğini nadiren korur. Plank bu sinyalleri derinliğe yerleştirir, ekoyla ölçeklerini değiştirir ve yayın kaydında belgelenen elektronik işlemeye katkı verir. Etkin rolü ortak yaratıcı krediyi haklı çıkarır; fakat bu albümün özgül oluşumunun ötesinde alışılmış grup üyeliği diye anlatılmamalıdır.
Davulların yokluğu üç katılımcıyı da tekrar ve işlemeden hareket üretmeye zorlar. Her sesi güvenle atamaya izin veren parça düzeyinde solo kredileri yoktur. Conrad Schnitzler yakın tarihin parçasıdır, fakat Cluster’ın ilk albümünde çalmaz. Yeniden basım veritabanlarındaki sonraki synthesizer kredileri belgelenmiş özgün kaynak paletinin üzerine yazılmamalıdır.
Synthesizer öncesi elektronikler
Akustik kaynaklar voltaj ve ekonun içinde kayboluyor
Kayıt sesi, onu üretmiş olabilecek fiziksel jestten sürekli ayırır. Org tonları basınç alanlarına; yaylı atakları metalik kazımaya ya da uzaktaki parlamaya dönüşür. Elektrik jeneratörleri akustik kaynakların düzensiz dokusuyla çarpışan saf sinyaller sağlar. Plank’ın ekosu ve mekânsal yerleşimi yoğun pasajların düz gürültüye çökmeden katmanlı kalmasına izin verir.
Nabız vardır; fakat ölçüye yerleşmeden hız ve ağırlık değiştirir. Çevredeki yoğunluk sessizliği kararsız hissettirdiği için dinamik düşüşler yapısal olaylardır. En uzun parça gitar benzeri bükülmelerin ve buğulu perküsyon efektlerinin geniş karanlık alanda yavaş yavaş görünmesine izin verir.
Her yapıt melodik çözüm olmadan biter ve sürecin plak sınırının dışında sürdüğü hissini korur. Feedback yalnızca denetimsiz bir yan ürün değildir: seviye ile yakınlıktaki değişimler onun org ve yaylıların yanında yanıt veren ses olarak işlemesine izin verir. Kaydın açıklığı belirleyicidir; çünkü drama görünüşte kesintisiz gürültü içinde ayrı katmanların ön plan ile arka planı değiş tokuş etmesini duymaya dayanır.
Üç yapıt rehberi
Süreyle ölçülen başlıksız üç yapıt
7:42
Kısa ilk yapıt, daha pes drone’lar ile yükseltilmiş basınç görünür ölçeği değiştirmeden önce huzursuz, neredeyse böcek benzeri etkinlikle başlar. Başlığı beste adı değil süre işaretidir; sonraki master’lar yakın fakat farklı bir çalma süresi gösterebilir. Moebius, Roedelius ve Plank krediyi paylaşır; bu, kaynak performansı ile stüdyo dönüşümünün ayrılamadığı biçime uyar. Parça istikrarlı ön planı reddederek albümü tanıtır: merkezî görünen hangi ses olursa olsun kısa sürede batırılır, büyütülür ya da yerinden edilir. Ses alanındaki ani değişimler açılış etkinliğinin tahmin edilebilir ostinato’ya dönüşmesini önler. Sona gelindiğinde dinleyici görünür arka plan gürültüsünün bütün alanı denetleyebildiğini öğrenmiştir.
15:43
İkinci yapıt aynı laboratuvarı daha uzun süren bir yüzleşmeye genişletir. Doygun org benzeri kütleler, jeneratör tonları ve işlenmiş akustik izler birikir; ardından basınç dönmeden önce ayrı olayların kayda geçeceği kadar incelir. Tekrar riff kurmadan süreklilik sağlar. Böylece ilk yüz özlü istikrarsızlaştırmadan daha uzun bir dayanıklılık ve dikkat sınavına ilerler. Dijital çalma birkaç saniye kısa olduğunda bile basılı süre en güvenli başlık olarak kalır. Orta bölümü özellikle açıklayıcıdır: küçük boşluklar kaç bağımsız katmanın hareket ettiğini açığa çıkarana dek ses yoğun biçimde kesintisiz görünür. Ardından yenilenen doygunluk gelişigüzel ses artışı değil yapısal dönüş gibi hissedilir.
21:32
Eksiksiz ikinci yüz daha geniş başlar ve uğursuz nabızların, yaylı rezonansın ve gitar benzeri bükülmelerin geniş stereo alanda belirmesine izin verir. Uzunluğu kademeli dönüşümü duyulur kılar: yeni bir ses alanı ne kadar ilerlediğini gösterene dek doku durağan görünebilir. Yapıt ilk yüze göre ölçülüdür, fakat dingin değildir. Uzun decay ve kaygılı armonik sürtüşme doruk olmadan gerilimi korur. Son başlıksız parça olarak sürenin kendisini albümde şarkı kimliğine en yakın eşdeğer diye tanımlar. Ek alan dinleyicinin nedensellik hissini de değiştirir: bir olay hemen önceki sese değil, dakikalar önce duyulana yanıt verebilir. Sonu katman katman geri çekilip kayboluşu performansın parçası yapar.
Başlıksız ses
Anonim biçimler ve insan refleksli makineler
Betimleyici başlıkların yokluğu sabit bir anlatının üç yapıtı düzenlemesini önler. Süreler zamanı parça listesinde basılı tek açık konu yapar. İnsan jestleri çoğu kez özerk makinelere benzeyen seslerin içinde yaşar. Müzik tekrarın melodi ya da ölçü olmadan biçim yaratıp yaratamayacağını sınar.
Endüstriyel çağrışımlar belgelenmiş fabrika kavramından değil tınıdan doğar. Önceki gürültü dinleyicinin belleğinde kaldığı için sessiz pasajlar geçici hissedilir. Kluster’dan Cluster’a değişim yazılı manifesto olmadan süreklilik ve kopuş işareti verir. Anonimlik her parçanın resim değil olay olarak kalmasına izin verir.
Philips ilk albümü
’71 başlığından önceki özgün Cluster nesnesi
Philips albümü 1971’de Cluster başlığıyla yayımladı. Alman özgünü 6305 074 katalog numarasını taşır. Idee AG tasarım ve fotoğraf kredisini alır. İlk yüz süreyle etiketlenmiş iki, ikinci yüz bir yapıt içerir.
Sonraki baskılar Cluster II ve daha geniş katalogla karışmasını önlemek için başlığa ’71 ekler. Yeniden basım kapakları ve etiketleri ses dizisi aynı kaldığında bile bazen basılı süreleri yeniden sıralar. Doğru baskı kısa yapıtla başlar, on beş dakikalık yapıtla sürer ve bütün yüzü kaplayan parçayla biter. Sonraki başlık yararlı bir tanımlamadır, ayrı bir 1971 albümünün kanıtı değildir.
İlk Cluster albümü
Sonradan daha geniş duyulan bir Philips ilk albümü
Cluster 1971’de grubun ilk albümü olarak Philips’ten çıktı. Üç yapıt toplam yaklaşık kırk dört buçuk dakika sürer. Özgün programı single, şarkı sözü ya da alışılmış parça adı içermez. Yayın küçük ölçekli Kluster kayıtlarını izledi, fakat yeni bir grup kimliğini temsil etti.
İlk dolaşımı Cluster kataloğunun sonradan gördüğü ilgiye göre sınırlıydı. Cluster ’71 adı altındaki sonraki yeniden basımlar ilk albümü kronolojik olarak yerleştirmeyi kolaylaştırdı. Bu kademeli tanınmayı anlatmak için desteksiz liste konumu ya da satış toplamı gerekmez. Eleştirel ilgi radikal synthesizer öncesi kaynak manipülasyonunu ve Plank’ın alışılmadık etkin stüdyo rolünü vurgulamıştır.
İlksel Cluster
Cluster’ın sonraki sıcaklığının altındaki sert temel
İlk albüm sık sık Cluster’ın en sert ve soyut albümü sayılır. İşleme yöntemleri sonraki industrial, ambient ve deneysel elektronik pratikleri öngörür; fakat hiçbirine düzenli biçimde ait değildir. Plank’ın mütevazı kaynakları geniş, okunabilir ses alanına dönüştürme becerisi daha geniş prodüksiyon ününün merkezine yerleşti. Moebius ile Roedelius karşıt refleksleri şimdiden sergiler: bozucu atak ile sabırlı askıda kalış sürekli birbirini yanıtlar.
Tanınabilir synthesizer’ların yokluğu elektronik sonucu özellikle öğretici kılar. Cluster II ortamları adlandırıp kısaltacak; Zuckerzeit kısa makine ritmi ve melodi ekleyecekti. Bu değişimler ilk albümün serbest bırakılmış sesteki başarısını aşmaz. Mirası, kesin sıralanmış üç süre boyunca sürdürülen tanıdık çapaların disiplinli reddidir.
Başlık uyarısı
Parça sırası değişken sürelerden daha önemlidir
Kanonik sıra 7:42, 15:43 ve 21:32’dir. Üç parça da başlangıçta başlıksızdı; süreleri tanımlayıcı işlevi görür. Bazı veritabanları on beş dakikalık yapıtı yanlışlıkla ilk sıraya koyar. Mastering farkları gösterilen süreleri değiştirir, üç yapıtlı tasarımı değil.
İlk yüz daha kısa iki yapıtı içerir. Albüm vokal kullanmaz ve doğru biçimde Enstrümantal etiketlenir. Cluster ile Cluster ’71 aynı 1971 kaydına gönderme yapar. Stereo derinliği ve eksiksiz uzun ikinci yüzü koruyan bir baskı seçin.
Bir dinleme rotası
Enstrüman aramak yerine dönüşümü izleyin
- Açılış yapıtının tanınabilir her kaynağı ne zaman kaybettiğine dikkat ederek başlayın.
- Melodi aramak yerine yoğunluktaki değişimleri izleyin.
- İkinci yapıtı kesintisiz bir ilk yüz yükselişi olarak duyun.
- Özgün plak ayrımında duraklayın.
- 21:32’de uzun decay’i ve gitar benzeri bükülmelerin gelişini izleyin.
- Ritmik nabzı var olmayan bir davul partisinden ayırın.
- Adlandırılmış parçalara geçişin ne kadar radikal olduğunu duymak için Cluster II’den sonra geri dönün.
Araştırma izi
Kaynaklar ve ileri okumalar
- Sanatçı onaylı albüm tarihçesi, kaynak paleti ve özgün süre dizisi — Hans-Joachim Roedelius
- Ocak seansı, enstrümantasyon, krediler ve eleştirel analiz — AllMusic
- Onaylı box-set dizisi ve ayrıntılı kayıt kredileri — MusicBrainz
- Cluster ilk albüm kronolojisi ve grup geçişi — MusicBrainz
- Resmî Cluster kataloğu — Bureau B