Cluster

Genel Bakış

Cluster, Hans-Joachim Roedelius ile Dieter Moebius’un elektronik ikilisiydi. Kökleri 1969’da Conrad Schnitzler’la kurdukları Batı Berlin üçlüsü Kluster’a uzanır. Schnitzler’ın ayrılışından sonra K’den C’ye geçiş hem iki kişilik yeni kimliği hem prodüktör ve ses mühendisi Conny Plank’la yeni kayıt ortaklığını işaretledi.

Katalog zordan kolaya giden basit bir yol izlemeden yöntem değiştirir. Cluster orgları, yaylıları, elektrik jeneratörlerini ve yükseltilmiş nesneleri başlıksız üç stüdyo ortamına dönüştürür. Zuckerzeit on kısa parçayı yazarlarına göre ayırır ve analog ritim makinelerine merkezî rol verir. Sowiesoso ardından düzensiz hareketi terk etmeden tekrarı daha sessiz ve geniş kılar.

Kuruluş ve Tarih

Roedelius ile Schnitzler, Kluster 1969’da Moebius’la biçimlenmeden önce Berlin’deki Zodiak Free Arts Lab’ın kuruluşuna yardım etti. Üçlü Plank’la Klopfzeichen ve Zwei-Osterei albümünü doğaçlama enstrümanlar ve canlı elektronikler kullanarak kaydetti. Schnitzler Kluster döneminden sonra ayrıldı; Moebius ile Roedelius Cluster olarak devam edip grupla aynı adlı ilk albümü Ocak 1971’de Hamburg’daki Star-Studio’da kaydetti. Plank’ın elektronik işlemesi ve prodüksiyonu kaydın yalnızca belgelenmesinin değil, yapısının parçasıydı.

Cluster II 1972’de Brain’den geldi. İkili ardından Berlin’den Weser nehri kıyısındaki Forst’a taşındı. Michael Rother orada onlara katılarak 1973’te Harmonia grubunu kurdu; bu sırada Cluster kendi kayıt ekipmanını edindi. Rother, Zuckerzeit albümünün ortak prodüktörlüğünü yaptı; Sowiesoso ise mütevazı ev stüdyolarında yalnız Moebius ile Roedelius tarafından kaydedildi ve Plank tarafından mikslendi.

Brian Eno’nun Forst müzisyenleriyle çalışması şu albümden sonra geldi: Sowiesoso. Cluster & Eno 1977’de çıktı; onu 1978’de After the Heat izledi; albüm Eno, Moebius ve Roedelius’a kredilendirildi. Curiosum sonrasında ikili 1981’de başka projelere yoğunlaştı ve 1990’da Apropos Cluster ile, ardından başka canlı ve stüdyo yayınlarıyla döndü. Cluster adı altındaki son stüdyo albümleri Qua oldu; ilk kez 2009’da yayımlandı. Moebius 2015’te öldü.

Ses ve Tarz

1971 tarihli ilk albüm yükseltme, eko ve stüdyo işlemesiyle kaynaklarını belirsizleştirir. Atak, perde ve mesafe sürekli değişirken org, çello, Hawaii gitarı, alarmlar ve elektrik jeneratörleri tanıdık kimliklerini kaybeder. Cluster II bu açık alanı adlandırılmış altı parçaya böler: gitar, org ve pes elektronik tonlar daha tanınabilir hâle gelir; fakat onları alışılmış bir davulcu ya da bas çizgisi sabitlemez.

Forst’a taşınmak hem ekipmanı hem çalışma yöntemini değiştirdi. Zuckerzeit albümünde Roedelius ile Moebius ayrı ayrı beşer parça besteledi; analog ritim makineleri, tetiklenen synthesizer’lar ve elle çalınan örüntüler karşıt kişiliklerini iç içe geçmiş elektronik minyatürlere dönüştürür. Sowiesoso dört kanallı makine, iki stereo teyp ve basit mikser kullanarak elektronik ve akustik unsurlardan ortak yazılmış yedi uzun parça kurar. Sonraki Eno işbirlikleri başka icracılar ve prodüksiyon kararları ekler; Cluster’ın kaydettiği her şeyin şablonu sayılmamalıdır.

Neden Hâlâ Önemliler

Cluster’ın kataloğu elektronik beste için işleyen birkaç modeli belgeler. Erken kayıtlar performans ile işlemeyi birbirinden ayrılamaz tek eyleme dönüştürür; Zuckerzeit kısa biçimlerle ritim makinelerinin nasıl düzensiz ve kişisel kalabildiğini gösterir; Sowiesoso azaltılmış ekipmanın basit tekrar yerine ince çeşitliliği destekleyebildiğini gösterir.

İkili tek düzenli tür ailesinin başında değil, projeler arasındaki kavşakta durur. Kluster onları Batı Berlin’in deneysel kültürüne bağlar, Harmonia Michael Rother’ı Forst stüdyosuna getirir ve Eno albümleri yöntemlerini daha geniş bir işbirliği ortamına yerleştirir. Belgelenmiş bu alışverişler Cluster’ın tarihsel önemini sonraki her ambient, industrial ya da synth-pop kaydının doğrudan onlardan geldiğine ilişkin geniş iddialardan daha açık biçimde anlatır.

Kaynaklar ve İleri Okuma

Bureau B — Cluster — şu albümler üzerine resmî plak şirketi yazıları: Zuckerzeit, Sowiesoso, Forst stüdyosu ve albüm kronolojisi.

Bureau B — Kluster: Eruption yeniden basım notları — üçlü, Schnitzler’ın ayrılışı ve Cluster olarak devam ediş.

Grönland Records — Hans-Joachim Roedelius — Berlin geçmişi, Kluster’ın kuruluşu ve Cluster’a geçiş.

Grönland Records — Conny Plank — Plank’ın Kluster, Cluster ve ilgili projelerdeki uzun süreli yaratıcı rolü.