Genel Bakış
Can rock grubunu gerçek zamanlı bir beste sistemi olarak ele aldı. Irmin Schmidt’in klavyeleri, Holger Czukay’ın bas ve bant çalışması, Michael Karoli’nin gitarı ile Jaki Liebezeit’ın davulu bir figürü dakikalarca yinelerken ağırlığını, rengini ve iç aralığını sürekli değiştirebilirdi. Sonuç deneysel bestecilik, free jazz, psikedelya, funk ve rock’ı hiçbirini süse indirgemeden bağlar.
Liebezeit’ın kesinliği merkezdedir, fakat Can’ın yöntemi bütün topluluğa bağlıdır. Czukay uzun performanslardan pasajları çıkarabilir, yeniden sıralayabilir ve birleştirebilirdi; Schmidt hazırlanmış, elektronik ve klavye dokuları sundu; Karoli kesik ritim ile ucu açık lead icra arasında dolaştı. Malcolm Mooney ile Damo Suzuki bu mekanizmanın üzerinde yalnızca şarkı söylemedi—farklı yaklaşımları grubun bir ses çevresinde nasıl doğaçladığını değiştirdi.
Kuruluş ve Tarih
1968’de Schmidt, Czukay, Liebezeit, Karoli ve flütçü David Johnson Köln’de birlikte çalışmaya başladı. Rock performansı ile bant malzemesinden oluşan bir kolaj olan ilk konserleri, grubun ilk Inner Space stüdyosunu da kurduğu Schloss Nörvenich’te gerçekleşti. Amerikalı heykeltıraş Malcolm Mooney vokalist olarak katıldı; Johnson ses mühendisi oldu ve yıl sonuna dek ayrıldı.
Monster Movie doğrudan iki kanallı banda kaydedildi ve 1969’daki yayınından önce kapsamlı biçimde kurgulandı. Mooney, Soundtracks sonrasında Amerika Birleşik Devletleri’ne döndü. Mayıs 1970’te Czukay ile Liebezeit Münih’te sokak müziği yapan Kenji ‘Damo’ Suzuki’yle karşılaştı; Suzuki aynı akşam Can’la Blow Up kulübünde sahne aldı. Grup Suzuki’yle Tago Mago, Ege Bamyasi ve Future Days albümlerini ve onun katkıda bulunduğu Soundtracks albümünü kaydetti.
Can Aralık 1971’de Weilerswist’taki eski bir sinemaya taşındı ve sonraki her Can albümünde kullanılan stüdyoyu kurdu; tek istisna Rite Time oldu. Suzuki 1973’te ayrıldıktan sonra vokallerin daha çoğunu Karoli ile Schmidt sağladı; perküsyoncu Rebop Kwaku Baah ve basçı Rosko Gee 1970’lerin ilerleyen yıllarında katıldı. Czukay 1977’de turne grubundan ayrıldı ve grup 1978’de dağıldı. Monster Movie kadrosu 1986’da Rite Time albümünü kaydetmek üzere yeniden birleşti; 1991 ve 1999’da başka stüdyo iş birlikleri geldi, fakat alışılmış bir yeniden birleşme turnesi olmadı.
Ses ve Tarz
Can çoğu kez kolektif performansla başladı ve bitmiş besteyi dinleme ile kurgu yoluyla keşfetti. Bu, tema ya da kararların yokluğu anlamına gelmiyordu: riffler, armonik alanlar ve ritmik hücreler çerçeve sağlayabilirken hangi bölümlerin kayda dönüşeceğini Czukay’ın bant çalışması belirledi. Tago Mago bu yöntemin en geniş yelpazesini şarkı biçimli ‘Paperhouse’dan bir yüz boyunca süren ‘Halleluwah’ nabzına ve banda doymuş ‘Aumgn’a dek açığa çıkarır.
Mooney’nin yinelenen cümleleri ısrar yoluyla gerilim biriktirir; Suzuki mırıldanılan melodi, fonetik saldırı ve ani açıklık arasında dolaşır. Liebezeit her iki şarkıcının altında alışılmış rock vurgusundan iç içe geçen döngüler lehine kaçınırken bas, gitar ve klavyeler vuruş çevresindeki alanı sürekli yeniden tanımlar. Weilerswist stüdyosu kayıt ile kurguyu ayrı bir son aşama yerine grubun gündelik çalışma ortamının parçası yaptı.
Temel Albümler
Tago Mago
1971Suzuki’yle yapılan ilk tam albüm Can’ın kurgu ve performans yöntemini dört plak yüzüne genişletir. ‘Paperhouse’ şarkı biçiminden hızlanmaya ilerler, ‘Halleluwah’ bütün bir yüz boyunca tek bir ritmik motoru sürdürür, ‘Aumgn’ ile ‘Peking O’ ise ses, bant ve elektroniği alışılmış grup performansı biçiminin ötesine iter.
Öne çıkan parçalar: Paperhouse · Halleluwah · Bring Me Coffee or Tea
Albüm rehberini aç → Amazon’da görün →Ege Bamyasi
1972Yedi parça kolektif yöntemi alışılmış hâle getirmeden sıkıştırır. ‘Pinch’ kuru, esnek groove çevresinde geniş boşluklar bırakır, ‘Vitamin C’ Liebezeit’ın açılış kalıbını özlü bir şarkıya dönüştürür ve ‘Spoon’un davul makinesi nabzı bütün kaydı tanımlamak yerine kökten farklı canlı ritimlerin yanında durur.
Öne çıkan parçalar: Pinch · Vitamin C · Spoon
Albüm rehberini aç → Amazon’da görün →Future Days
1973Suzuki’nin son Can albümü vokal egemenliğini azaltır ve ses, nabız ile açık alanın biçimi taşımasına izin verir. Başlık parçası ritmik tanımını kaybetmeden sürüklenir, ‘Moonshake’ tek özlü şarkıyı sağlar ve yirmi dakikalık ‘Bel Air’ solo zinciri yerine kesintisiz bir ortam gibi gelişir.
Öne çıkan parçalar: Future Days · Moonshake · Bel Air
Albüm rehberini aç → Amazon’da görün →Satış ortaklığı notu: Bu sayfadaki Amazon bağlantıları, size ek maliyet getirmeden RetroForge Records’a küçük bir komisyon kazandırabilir.
Derin Kesitler
Soon Over Babaluma
1974Suzuki sonrası ilk stüdyo albümü temel dörtlüyü korur; mevcut vokalleri Karoli ile Schmidt paylaşır. ‘Dizzy Dizzy’ kemanı dairesel groove’un karşısına koyar, ‘Come Sta, La Luna’ daha keskin vokal çerçevesi kullanır ve kapanıştaki ‘Quantum Physics’ perküsyon ile elektroniği askıda bir alana dönüştürür.
Albüm rehberini aç → Amazon’da görün →Landed
1975Inner Space’te kaydedilip Londra’daki Studios at Britannia Row’da mikslenen Landed bir yüzün tamamını kaplayan ‘Unfinished’dan önce daha kısa, daha ayrık şarkılar sunar. ‘Full Moon on the Highway’ ile ‘Hunters and Collectors’ topluluk saldırısını vurgular; final stüdyo işlemesinin bu doğrudanlığı parçalamasına izin verir.
Albüm rehberini aç → Amazon’da görün →Delay 1968
19811981’de yayımlanan bu derleme, Mooney dönemi seanslarından başlangıçta Prepared to Meet Thy Pnoom olarak hazırlanan malzemeyi korur. ‘Butterfly’, ‘Uphill’ ve ‘Little Star of Bethlehem’ tekrar, blues biçimleri, gürültü ve kurgunun nasıl bir arada bulunabileceğini hâlâ sınayan daha ham bir grubu gösterir.
Albüm rehberini aç → Amazon’da görün →Neden Hâlâ Önemliler
Can’ın süregelen önemi belirsiz bir evrensel etki iddiasından çok yeniden üretilebilir bir fikirde yatar: her icracı döngü içinde tını, yoğunluk ve yerleşimi ayarladığında tekrar değişim üretebilir. Kayıtları ayrıca kolektif performansın kanıtını silmeden kurgunun beste olabileceğini gösterir. Bu ilkeler post-punk, elektronik müzik ve sonraki deneysel rock için farklı biçimlerde yararlı oldu.
Katalog tek bir ‘klasik sese’ direnir. Monster Movie Mooney’nin ısrarı çevresinde kurulur, Tago Mago stüdyoyu istikrarsızlaştırır, Ege Bamyasi yöntemi yoğunlaştırır ve Future Days onu atmosfere açar. Farkları duymak, ‘motorik’i grubun kaydettiği her şey için her şeyi kapsayan bir etiket saymaktan daha yararlıdır.
Kaynaklar ve İleri Okuma
Kuruluş, Schloss Nörvenich ve Weilerswist stüdyoları, Mooney ile Suzuki geçişleri, sonraki seanslar ve grubun sonu resmî Can / Spoon Records tarihiyle kontrol edildi.
Albüm kronolojisi resmî Spoon Records diskografisiyle kontrol edildi. Kadro ile 1968–1977 kayıt yerleri de Spoon Records ve Mute tarafından The Lost Tapes arşiv notlarında belgelenmiştir.
Bağlantılı arşiv rotaları
Bu Grubu Keşfedin
RetroForge bilgi grafiğinde ilerleyin
Bu konunun geniş müzikal bağlamını açan insanlara, kayıtlara, olaylara ve fikirlere uzanan seçilmiş yollar.