Jeden film koncertowy przez czterdzieści lat stopniowo stawał się wersją, którą Queen chciało pokazywać ludziom
Queen wystąpiło w Montreal Forum 24 i 25 listopada 1981 roku specjalnie po to, by koncerty można było sfilmować jako pełnometrażowy dokument. Reżyser Saul Swimmer zaplanował niezwykle ambitną produkcję wykorzystującą wielkoformatowe techniki 35 mm, a zespół przyjechał po intensywnym okresie obejmującym The Game, wielki międzynarodowy sukces, rozległe trasy oraz świeżo wydaną współpracę „Under Pressure”.
Powstały materiał powinien był dać prosty, przełomowy film koncertowy. Zamiast tego projekt rozwinął skomplikowaną historię wydawniczą, w której własność, montaż, skrócone wersje, zmieniające się tytuły i późniejsze restauracje wielokrotnie wpływały na to, co faktycznie oglądała publiczność.
Pierwotny film był znany jako We Will Rock You. Oficjalne źródła Queen podają, że koncerty montrealskie zmontowano na potrzeby premiery w 1984 roku, podczas gdy współczesna historia Mercury Studios odnotowuje wcześniejszą prezentację w Cannes w 1983. Niektóre północnoamerykańskie edycje radykalnie skróciły program do około godziny, usuwając wystarczająco dużo utworów, by zmienić charakter koncertu.
Queen ostatecznie odzyskało kontrolę nad materiałem i w 2007 roku wydało nowo odrestaurowaną, pełniejszą wersję pod tytułem Queen Rock Montreal. Proces trwał dalej w 2024 roku, kiedy oryginalny negatyw 35 mm zeskanowano i odrestaurowano na potrzeby nowej prezentacji IMAX oraz domowego wydania 4K.
Dzieło zasługuje więc na jedną stronę Screening Room z rozbudowaną historią edycji, a nie na osobne strony udające, że We Will Rock You i Queen Rock Montreal są niepowiązanymi filmami.
Montreal uchwycił Queen u kresu jednej koncertowej tożsamości
Oficjalne wydanie Queen z 2024 roku opisuje koncert jako szczególnie surową wersję zespołu. Freddie Mercury, Brian May, Roger Taylor i John Deacon są jedynymi muzykami na scenie; to okres sprzed dołączenia dodatkowych klawiszowców do koncertowej konfiguracji kojarzonej z erą Hot Space i późniejszymi latami.
Ten czteroosobowy układ ma znaczenie, ponieważ studyjne płyty Queen mogły być niezwykle warstwowe. Harmonie gitarowe, wielośladowe wokale, fortepian, syntezatory i rozbudowana produkcja tworzyły aranżacje, które wydawały się trudne do odtworzenia przez zaledwie cztery osoby.
Film z Montrealu pokazuje, jak zespół rozwiązał ten problem bez próby dosłownego odtworzenia każdej warstwy studyjnej. May może przechodzić między rolami gitary rytmicznej, prowadzącej i teksturalnej, podczas gdy jego sprzęt i technika zwiększają pozorną skalę instrumentu. Taylor zapewnia perkusję i wysokie harmonie wokalne, bas Deacona zakotwicza aranżacje często gwałtownie zmieniające styl, a Mercury porusza się między funkcją frontmana i pianistą.
Ograniczenia tworzą elastyczność. Utwór może stać się twardszy i bardziej bezpośredni niż wersja studyjna, ponieważ nie ma potrzeby zachowywać każdej dogrywki. Tożsamość koncertowa istnieje obok płyt, a nie pod nimi.
Jest to szczególnie widoczne, ponieważ set przechodzi przez hard rock, fortepianowe ballady, materiał inspirowany funkiem i teatralne konstrukcje kojarzone z katalogiem Queen lat 70., bez dodawania wielkiego zespołu koncertowego łagodzącego przejścia.
Freddie Mercury staje się centrum kamery nawet wtedy, gdy muzycznie zespół funkcjonuje jako cztery równorzędne osoby
Brian May mówił, że montrealski film zachowuje jeden z najbardziej intymnych wizualnych zapisów Mercurego w pełni jego koncertowej siły, a materiał wspiera ten opis. Kamery Swimmera są silnie przyciągane do wokalisty, którego fizyczna kontrola nad dużą publicznością daje kinu oczywisty ludzki środek ciężkości.
Skuteczność Mercurego nie zależy od ciągłego ruchu. Może szybko przemierzać scenę, pracować przy jej krawędzi, usiąść przy fortepianie albo po prostu stać i kształtować reakcję publiczności głosem oraz gestem. Kamera korzysta z klarowności tych wyborów.
Tworzy to produktywną nierównowagę między wizualną i muzyczną warstwą filmu. Wizualnie Mercury dominuje. Muzycznie występ pozostaje zależny od precyzyjnej interakcji całej czwórki.
Perkusja Rogera Taylora może zmienić agresję utworu bez otrzymania porównywalnej ilości czasu ekranowego. Spokojna obecność sceniczna Johna Deacona ułatwia niedocenienie jego wkładu, mimo że utwory takie jak „Another One Bites the Dust” zależą od basu jako głównego znaku rozpoznawczego. May otrzymuje oczywistą uwagę podczas solówek, lecz jego najważniejsza praca często odbywa się wtedy, gdy wspiera Mercurego zamiast wychodzić naprzód.
Dobra restauracja ułatwia badanie tych cichszych ról, ponieważ szczegóły poza centrum kadru stają się czytelniejsze.
„Under Pressure” osadza film w bardzo konkretnym momencie historycznym
Queen nagrało „Under Pressure” z Davidem Bowie w 1981 roku, a singiel dotarł na pierwsze miejsce w Wielkiej Brytanii tuż przed koncertami w Montrealu. Utwór był więc nowością, a nie dziedzictwem katalogu.
Oficjalne materiały Mercury Studios wskazują Montreal jako jedno z wczesnych wykonań live tego numeru. Usłyszenie go w secie przywraca odrobinę niepewności, którą późniejsza kultura kompilacji usuwa. Publiczność nie może wiedzieć, jak trwale utwór wejdzie do katalogu Queen, a zespół wciąż odkrywa, jak przełożyć studyjną współpracę na koncertową aranżację bez obecności Bowiego.
Ta okoliczność sprawia, że film jest czymś więcej niż dokumentem greatest hits. Kilka utworów, które dziś wydają się wiecznie kanoniczne, nadal jest bieżącą twórczością. Materiał z The Game należy do bezpośredniej teraźniejszości grupy, a niedawny sukces w Ameryce Południowej i intensywne trasy zmieniły skalę, na której działa.
Montreal Forum uchwyciło więc Queen po przełomowej fazie lat 70., ale przed tym, jak Hot Space wprowadzi kolejną kontrowersyjną zmianę stylistyczną.
To wąskie okno, a długa historia wydawnicza filmu czasami przesłaniała, jak bardzo jest ono konkretne.
Szybkie „We Will Rock You” na otwarcie rozbija studyjny utwór, który zna każdy
Film zaczyna się szybką koncertową aranżacją „We Will Rock You”, niemal przeciwieństwem słynnego studyjnego minimalizmu stomp-stomp-clap. Gitara, bas i perkusja pędzą naprzód, a Mercury traktuje utwór jak atak, nie masowy singalong.
Queen używało szybkiej aranżacji od lat, ale umieszczenie jej na początku sfilmowanego koncertu działa jak deklaracja. Zespół odmawia zachowywania się tak, jakby studyjny przebój miał jedną świętą formę.
Później w programie znajome, wolniejsze „We Will Rock You” wraca w pobliżu „We Are the Champions”, przywracając hymn oczekiwany przez publiczność. Dwie wersje pokazują zdolność Queen do traktowania nagranego materiału jako elastycznego repertuaru.
Jest to szczególnie ważne w przypadku zespołu kojarzonego z drobiazgową konstrukcją studyjną. Materiał z Montrealu pokazuje, że decyzje aranżacyjne pozostają otwarte także po ukończeniu płyty.
Ta sama zasada obowiązuje w całym secie. „Bohemian Rhapsody” nie da się w całości odtworzyć live przez cztery osoby, więc słynna operowa część środkowa z konieczności wymaga innej relacji między grą na żywo a materiałem wcześniej nagranym. Zamiast traktować to jako porażkę autentyczności, koncert uwidacznia problem, który Queen samo zaprojektowało we własnych nagraniach.
Zespół pisał muzykę większą niż cztery jednocześnie działające ciała, a potem stworzył gramatykę sceniczną zdolną otwarcie przyznać ten fakt.
Kamery były częścią napięcia, nie niewidzialnymi obserwatorami
Oficjalna historia Queen z 2024 roku przyznaje, że za kulisami istniało napięcie między zespołem a Saulem Swimmerem. Brian May wspomina grupę jako wyjątkowo naładowaną energią, grającą z niezwykle agresywnymi tempami i atakiem, sugerując, że konflikt wokół filmowania mógł zasilić występ zamiast jedynie mu zaszkodzić.
To przydatne, ponieważ wypolerowane restauracje mogą sprawiać, że historyczne produkcje wyglądają na bezkonfliktowe. Widz widzi czyste obrazy 35 mm i zakłada, że zespół zawsze chciał, aby film istniał dokładnie w tej formie.
Późniejsza historia mówi inaczej. Relacja Queen ze Swimmerem i własność materiału stały się skomplikowane, a pierwotne wersje We Will Rock You niekoniecznie odzwierciedlały preferowaną przez zespół prezentację. Edycje z 2007 i 2024 roku nie są więc wyłącznie technicznymi remasterami; należą do dłuższego procesu, w którym Queen odzyskiwało większą kontrolę nad tym, jak materiał z Montrealu był składany i prezentowany. Tej kontroli nie należy mylić z historyczną neutralnością, ponieważ restauracja nadzorowana przez zespół może poprawić jakość źródła i skorygować wcześniejsze kompromisy, a jednocześnie stworzyć nową autoryzowaną interpretację. Obie części tej historii powinny pozostać widoczne.
Oryginalna godzinna wersja północnoamerykańska pokazuje, jak mocno domowe wideo potrafiło przekształcić koncert
Specjalistyczne archiwa koncertowe Queen dokumentują wczesne amerykańskie wydanie trwające około 60 minut, a następnie późniejsze wersje We Will Rock You bliższe 90 minutom. Skrócony program usuwał znaczną liczbę utworów obecnych w pełnej współczesnej prezentacji.
To nie jest drobne przycięcie. Godzinny montaż zmienia pozorną równowagę repertuaru zespołu i ogranicza możliwość obserwowania poszczególnych muzyków na przestrzeni pełnego łuku koncertu.
Rynki domowego wideo często robiły takie rzeczy filmom muzycznym. Pojemność taśmy, cena, licencje i założenia dotyczące uwagi odbiorcy mogły produkować wersje znacznie krótsze od materiału kinowego czy archiwalnego. Gdy takie skrócone edycje krążą przez lata, widzowie mogą zapamiętać je jako „ten film”, nawet gdy istnieje pełniejszy program.
Restauracja Queen Rock Montreal z 2007 roku przywróciła więc kontekst historyczny w takim samym stopniu jak czas trwania, pozwalając zobaczyć zespół w pełniejszym secie, podczas gdy oryginalna fotografia 35 mm otrzymała znacznie większą troskę niż wcześniejsze mastery wideo. W 2024 roku odzysk poszedł dalej, gdy produkcja ponownie wróciła do oryginalnego negatywu na potrzeby współczesnej prezentacji wielkoformatowej.
Rok 2024 zamienił oryginalny negatyw w nowoczesne wydarzenie wielkoformatowe
Oficjalne informacje Queen o wydaniu z 2024 roku opisują restaurację, w której oryginalny negatyw 35 mm został zeskanowany w wysokiej rozdzielczości i przejrzany klatka po klatce w celu usunięcia brudu, uszkodzeń oraz śladów sklejeń. Rezultat przygotowano dla IMAX, a następnie wydano na 4K UHD i Blu-ray z dźwiękiem Dolby Atmos.
To wyjątkowo odpowiedni los dla materiału od początku pomyślanego z myślą o dużej projekcji kinowej. Swimmer planował zdjęcia z 1981 roku wokół najnowocześniejszego wówczas podwójnie anamorfotycznego procesu 35 mm przeznaczonego do prezentacji na ogromnym ekranie.
Ponad czterdzieści lat później technologia IMAX wreszcie pozwoliła zrealizować apetyt produkcji na skalę w nowoczesnym środowisku projekcyjnym.
BBFC podaje około 95 minut dla wersji kinowej z 2024 roku, co daje czysty współczesny czas trwania odrestaurowanego filmu. Starsze wersje 60- i 90-minutowe powinny pozostać osobnymi rekordami edycji, a nie być uśredniane do współczesnej wartości.
Dla osób oglądających po raz pierwszy odrestaurowana prezentacja z 2024 roku jest logiczną bazą, ponieważ oferuje najbardziej kompletną wysokiej jakości wersję filmu obecnie zatwierdzoną przez zespół.
Brak dodatkowych muzyków sprawia, że koncert brzmi twardziej, niż sugeruje późniejszy stadionowy obraz Queen
Późniejsze koncerty Queen z lat 80. zaczęły kojarzyć się z ogromnymi stadionowymi publicznościami i coraz bardziej uproszczonym show zaprojektowanym do komunikowania się w wielkich przestrzeniach. Montreal zachowuje wcześniejszy rodzaj siły.
Zespół już opanował duże obiekty, ale czteroosobowy układ zostawia mniej wypełnienia między instrumentami. „Sheer Heart Attack”, szybkie „We Will Rock You”, „Tie Your Mother Down” i rozbudowane partie gitarowe mogą brzmieć wyjątkowo agresywnie. Nawet bardziej wypolerowane utwory zachowują szorstkie krawędzie, ponieważ nie ma dodatkowego klawiszowca zapewniającego wsparcie.
Pomaga to skorygować częste uproszczenie, w którym Queen pamięta się głównie przez teatralny popowy przepych. Katalog zespołu z lat 70. zawiera ciężką muzykę gitarową, a film z Montrealu pokazuje, jak łatwo grupa mogła podkreślić tę stronę swojej tożsamości na scenie.
Spokojniejsze momenty setu nie osłabiają argumentu. „Love of My Life” w dużej mierze zależy od publiczności, a materiał oparty na fortepianie daje Mercury'emu inny fizyczny związek z występem. Kontrast sprawia, że hardrockowe fragmenty po powrocie wydają się jeszcze intensywniejsze.
Świetny koncert Queen rzadko utrzymuje jeden styl. Siła zespołu polega na tym, że nagłe zmiany stylistyczne brzmią jak różne pokoje w tym samym budynku.
Materiał z 1981 roku stał się ważniejszy po śmierci Mercurego, ale nie powinno się go oglądać wyłącznie jako pomnika
Freddie Mercury zmarł w 1991 roku, wiele lat zanim restauracje z 2007 i 2024 wreszcie dały montrealskiemu materiałowi najmocniejsze edycje. Nieuchronnie każde wysokiej jakości zbliżenie niesie dziś ciężar pamięci.
Opis Briana Maya przedstawiający film jako niezwykle intymny zapis Mercurego odzwierciedla tę późniejszą perspektywę. Materiał pozwala widzom studiować wykonawcę, którego reputacja sceniczna w innym przypadku łatwo zamienia się w abstrakcyjne wyolbrzymienie.
Zagrożenie jest takie samo jak przy Hendrixie, Bonie Scotcie i Keithcie Moonie: późniejsza śmierć może skolonizować wcześniejsze obrazy. Montreal jest najcenniejszy, gdy pozwoli mu się pozostać listopadem 1981 roku. Mercury nie chyli się widocznie ku końcowi; stoi na czele zespołu w komercyjnym i wykonawczym szczycie, śpiewa bieżący materiał i kłóci się za kulisami o to, jak powinno się zrobić film koncertowy. Właśnie ta energia teraźniejszości jest powodem, dla którego restauracja ma znaczenie. Film działa najlepiej nie jako pomnik, lecz jako dowód tego, co Mercury i Queen naprawdę robili, kiedy przyszłość wciąż była nieznana.
Uwagi o oglądaniu i kolekcjonowaniu
Używaj Queen Rock Montreal, szczególnie restauracji 4K/IMAX z 2024 roku trwającej około 95 minut, jako preferowanej współczesnej prezentacji. Zachowaj wcześniejszą tożsamość We Will Rock You oraz jej krótsze wersje około 60 i 90 minut w historii wydań, zamiast traktować je jako osobne koncerty.