D. A. Pennebaker bir konser çekmeye geldi ve yanlışlıkla bir karakterin sonunu filme aldı
D. A. Pennebaker'dan David Bowie'yi 3 Temmuz 1973'te Hammersmith Odeon'da çekmesi istendiğinde görev daha sonra tarihin ona yükleyeceği ağırlığı taşımıyordu. BFI, Pennebaker'ın Bowie hakkında yalnızca sınırlı bilgiye sahip olduğunu ve nispeten mütevazı bir film fikri çevresinde görevlendirildiğini belirtir. Dont Look Back ve Monterey Pop gibi çalışmalarda geliştirdiği direct-cinema geçmişi, performans kadar kulis gözlemine de özellikle ilgi duymasını sağladı.
Konser sırasında Bowie bunun yapacakları son gösteri olacağını açıkladı. Açıklama seyircinin büyük bölümünü ve kritik olarak önceden bilgilendirilmemiş grup üyelerini şoke etti. Müzikten emeklilik gibi duyulan şey aslında Ziggy Stardust sahne personasının sona erdirilmesi ve belirli bir turne döneminin kapatılmasıydı. Böylece Pennebaker'ın kameraları prodüksiyonun sahnelemek için tasarlanmadığı bir şeyi yakaladı: bir sanatçının, ticari olarak hâlâ canlı olan modern rock'ın en başarılı kimliklerinden birini kamusal biçimde sonlandırması.
Film yıllarca geniş bir gösterim görmedi ve bu durum mitolojiyi yalnızca derinleştirdi. İzleyicilerin çoğu onu görebildiğinde Ziggy tarihsel bir figüre dönüşmüş, Mick Ronson'ın önemi daha kolay değerlendirilebilir hâle gelmiş, glam rock baskın bir moda olarak yükselip düşmüş ve Bowie birkaç başka dönüşümden daha geçmişti.
Görüntüler 1973'ü kaydeder. Filmin alımlanması ise Bowie'nin 1973'ü geride bırakma kararının uzun devam hayatına aittir.
Ziggy bir karakterdi ama grup karakteri her gece fiziksel olarak inandırıcı kılmak zorundaydı
Ziggy Stardust'ın görsel mitolojisi müziği saç, kostüm ve pozun gerisinde ikincil gösterebilir. Hammersmith görüntüleri bu izlenimi düzeltir çünkü Pennebaker'ın kamerası tekrar tekrar Bowie ile çevresindeki müzisyenlerin çalışma ilişkisine döner.
Mick Ronson vazgeçilmezdir. Gitar sesi Spiders from Mars'ın ağırlığının büyük kısmını verirken düzenleme içgüdüsü ve Bowie ile sahnedeki etkileşimi, karmaşık dekorlara ihtiyaç duymadan şarkıları teatral kılar. Trevor Bolder ve Woody Woodmansey hard rock, glam yürüyüşü ve daha akışkan düzenlemeler arasında hareket edebilen ritim bölümünü sağlar. Mike Garson'ın piyanosu ise özellikle Bowie'nin sesini orijinal Ziggy albümünün ötesine genişletmiş Aladdin Sane materyali aracılığıyla tamamen başka bir söz dağarcığı getirir.
Dolayısıyla konser, başarısı geri plandaki müzisyenlere indirgenemeyecek bir gruba bağlı olan bir persona yakalar. Bowie görüntünün merkezinde olabilir ancak karakter işler çünkü çevresindeki topluluk "Ziggy Stardust", "Moonage Daydream", "Cracked Actor", "Time", "Suffragette City" ve hızla büyüyen kataloğunun başka bölümlerinden parçalar arasında onunla birlikte hareket edebilir.
Veda açıklamasının profesyonel sonuç doğurmasının nedeni de budur. Ziggy'yi bitirmek yalnızca kıyafet değiştirmek anlamına gelmiyordu. Bowie'yi uluslararası bir yıldıza dönüştürmeye yardım etmiş turne yapısını ve ilişkileri istikrarsızlaştırıyordu. Film grubu bu sonuç bütünüyle gelmeden önce korur.
Hammersmith, Bowie'yi Ziggy'yi yaratan albümden zaten kaçarken yakalıyor
"Son Ziggy konseri" ifadesi setin The Rise and Fall of Ziggy Stardust and the Spiders from Mars albümünün teatral bir yeniden üretimi olduğu fikrini teşvik edebilir. Oysa çok daha geniştir.
Temmuz 1973'e gelindiğinde Bowie Aladdin Sane'i çoktan yayımlamış ve turne kataloğunun farklı yerlerinden materyalle genişlemişti. Hammersmith setinde "Changes", "Space Oddity", "My Death", "The Width of a Circle", "Let's Spend the Night Together" ve başka şarkılar vardır; bu da gecenin tek albümlük sahne gösterisi gibi işlemesini engeller.
Bu önemlidir çünkü Ziggy orijinal plaklardan daha büyük bir kaba dönüşmüştü. Seyirciler Bowie'yi personanın kurgusal çerçevesinden önceye ait veya onun ötesine geçen materyali söylerken bile Ziggy üzerinden algılıyordu.
Bowie için sorun açıktı. Başarılı bir karakter kafese dönüşebilir. Ziggy kamusal imajını ne kadar etkili tanımlarsa her sonraki müzik parçasının kızıl saçlı uzaylı rock yıldızıyla karşılaştırılmaktan kaçması o kadar zorlaşıyordu. Personayı kamusal biçimde bitirmek bu nedenle teatral bir jest kadar gelecekteki özgürlüğe dair sanatsal bir karardı.
Filmin büyük tarihsel ironisi, Ziggy'yi öldürme eyleminin Ziggy'yi daha da kalıcı kılmasıdır. Yavaş yavaş solabilecek bir persona bunun yerine filme alınmış bir ölüm sahnesi aldı.
Pennebaker'ın direct-cinema içgüdüsü Bowie'nin bilinçli yapaylığıyla sürekli çarpışıyor
Pennebaker, konuları ortamlarında takip eden ve davranışların ağır bir açıklayıcı ses olmadan gelişmesine izin veren gözlemsel sinemayla ün kazanmıştı. Bowie ise performansa, personaya ve izleyicinin kimliği nasıl algıladığının manipülasyonuna derinden yatırım yapmıştı.
Kombinasyon mükemmeldir çünkü hiçbir yaklaşım diğerini yenmez. Kulis görüntüleri sıradan hazırlığın parçalarını gösterebilir ama kameranın varlığı Ziggy'nin altında saklanan nihai bir "gerçek Bowie"yi açığa çıkarmaz. Performansçı görüntünün farkında kalır ve özel ile kamusal benlik arasındaki ayrım hiçbir zaman basitleşmez.
Sahnede Pennebaker'ın üç kameralı çekimi kontrollü yapaylık etrafında tasarlanmış bir gösteriyi kaydeder. Kostümler, ışık, jest ve Bowie ile Ronson arasındaki ilişki belgesel doğalcılığıyla çok az ilgisi olan bir görsel dil yaratır.
Film personayı sahte olarak ifşa etmek yerine yapaylığın kendisinin gerçek emek olabileceğini gösterir. Bowie bilinçli biçimde bir kimlik yaratmaktadır ama onu sürdürmek için gereken fiziksel performans gerçektir.
Bu, filmi ünün arkasındaki otantik kişiye erişim vaat eden sonraki ünlü belgesellerinin önemli bir karşılığı yapar. Pennebaker'ın görüntüleri Bowie söz konusu olduğunda yapının belgelenmeye değer kişinin bir parçası olduğunu düşündürür.
Veda konuşmasının anlamı seyirci onu gerçek zamanda yanlış anladığı için değişti
Bowie'nin açıklaması son derece mutlak duyulduğu için defalarca alıntılandı. Birçok dinleyici bunu Bowie'nin kendisinin sahneden kalıcı olarak ayrıldığı yönünde yorumlarken, Spiders from Mars üyeleri de ne olduğunu bütünüyle bilmiyordu. Bu nedenle an gerçek bir karışıklık taşır; düzgün yazılmış bir teatral final gibi işlemez ve görüntülerin hâlâ bu kadar güçlü olmasının nedenlerinden biri budur. Odadaki herkes Bowie'nin yalnızca Ziggy personasını ve bu turne kadrosunu kastettiğini anlasaydı söz sıradan bir kapanış gecesi konuşması gibi çalışacaktı. Bunun yerine kamera çalışırken belirsizlik seyirci ve grup boyunca yayıldı.
Sonraki Bowie tarihi anlamı fazla verimli biçimde netleştirir. Kaydetmeye devam ettiğini, Diamond Dogs sunumunu geliştirdiğini, soul'a, Berlin dönemi çalışmalarına ve daha birçok aşamaya geçtiğini biliyoruz. Hammersmith'te açıklamayı duyan insanlar için bu geleceğin hiçbiri henüz yoktu. Bir restorasyon bilgili izleyiciler için bu belirsizliği yeniden üretemez ancak iyi bir makale, o odanın bizim beraberimizde getirdiğimiz biyografiye sahip olmadığını hatırlatabilir. Şok 1973'e, bilgi bize aittir.
Jeff Beck tanıdık filmden çıkarıldı ve elli yıl sonra geri döndü
2023 restorasyonunun en önemli yönlerinden biri Jeff Beck'in yer aldığı materyalin yeniden eklenmesidir. Bowie'nin resmî sitesi tam restore edilmiş sürümün, Pennebaker'ın yaygın biçimde bilinen orijinal sürümünden kesilmiş Beck konuk performansını içerdiğini belirtir. Beck, "The Jean Genie/Love Me Do/The Jean Genie" sekansı ve "Round and Round" dâhil materyale katıldı. Varlığı Britanya gitar tarihinin olağanüstü bir kesişimini yaratır ancak hak ve yayın sorunları onu onlarca yıl boyunca seyircilerin bildiği sürümün dışında tuttu.
Bu, 2023 sürümünün görüntü ve ses kalitesini yükseltmekten fazlasını yaptığı anlamına gelir. Uzun zamandır kanonik kurgunun dışında var olmuş bir konuk performansı geri getirerek konserin tarihsel bütünlüğünü değiştirir.
BBFC kayıtları farkı ölçülebilir hâle getirir. 1983 sinema sürümü yaklaşık 89 buçuk dakika sürerken 2023 fiziksel/VOD sürümü 103 dakikayı biraz aşar. Yeni sürüm yalnızca aynı filmin daha yüksek çözünürlükte taranmış hâli değildir.
Bu ayrım RetroForge'un sürüm metadata'sında son derece açık olmalıdır. Restorasyon eseri genişletir. Filmin kurgu tarihinden çok konserle ilgilenen izleyiciler için 2023 sürümü açık modern başlangıç noktasıdır.
Yayın yılı etkinlik tarihinden daha karmaşık
Konserin tarihi kesin biçimde 3 Temmuz 1973'tür ancak filmin yayın tarihi çok daha dağınıktır. BFI, 1979 ve 1982 dâhil tarihler altında sürümler kataloglamış, BBFC ise tanıdık Thorn-EMI sinema sınıflandırmasını 1983'te kaydetmiştir. Bowie'nin kendi arşivi görüntülerin yıllarca bekledikten sonra hayranların bildiği sinema filmine dönüştüğünü anlatır. Bu, tek bir evrensel "film yılı" içine zorlanması gereken bir çelişki değildir. Prodüksiyon geniş erken-1980'ler yayını öncesinde biçimler hâlinde vardı ve kataloglar çoğu zaman tamamlanma, telif, festival gösterimi, sinema yayını veya koleksiyonlarındaki belirli kopyaya göre tarih ekler.
Ronson'ın gitarı kamera emeğe yakın kaldığında glam süsünden daha fazla duyuluyor
Mick Ronson'ın sonraki itibarı ciddi biçimde büyüdü ancak Hammersmith filmi onun önemini göstermek için geriye dönük bir tartışmaya ihtiyaç duymaz. Set boyunca Bowie çevresindeki armonik ve fiziksel alanı şekillendirir.
Gitarı sert ve doğrudan olabilir ancak düzenlemeci ve müzikal ortak olarak daha geniş rolü en az bunun kadar önemlidir. Bowie'nin erken-1970'ler kayıtları Ronson'ın şarkıları yaylılar, piyano ve rock-grubu gücü etrafında düzenleyebilme yeteneğinden faydalandı; canlı ortam bu stüdyo ayrıntılarının bir bölümünü soyarken temel ilişkiyi korur. Pennebaker'ın kamerası ayrıca Bowie ile Ronson arasındaki teatral yakınlığı yakalar; bu görüntüler Ziggy'nin sahne dünyasını çevreleyen cinsel belirsizlik ve provokasyona önemli katkıda bulundu.
Bu, performans ile müzisyenliğin temiz biçimde ayrılamadığı bir durumdur. Fiziksel etkileşim dikkat çeker çünkü alttaki müzik jesti taşıyacak kadar güçlüdür. Bowie Spiders from Mars dönemini bitirdiğinde bir kostümü emekli etmek kadar bir müzikal ortaklığı da sonlandırmaktadır. Film bu kaybı görünür kılar.
2023 restorasyonu son konseri bir nesne olarak daha az son hâle getiriyor
Elli yıl boyunca Hammersmith gösterisi, kamuya açık film eksik olsa bile sabit bir efsane statüsüne sahipti. Restorasyon arşiv nesnelerinin yeniden açılabileceğini gösterir.
Daha önce görülmemiş görüntüler sıra ve bağlamı değiştirir. Geliştirilmiş görüntü ve ses, eski transferlerde kaybolan ayrıntıların fark edilmesini sağlar. Beck sahneye geri döner. Bir zamanlar kesin bir sonun kesin kaydı sayılan film daha karmaşık hâle gelir.
Bu üretken bir sonuçtur. Tarihsel önem, bir nesnenin izleyicilerin tesadüfen ilk aldığı biçimde donmuş kalmasını gerektirmemelidir.
Bowie sabit kimliği reddederek kariyer yaptı. En ünlü personasıyla en çok ilişkilendirilen filmlerden birinin de değişmeye devam etmesi uygundur.
İzleme ve koleksiyon notu
2023 50. yıldönümü restore edilmiş sürümünü tercih edilen modern sunum olarak kullanın; yaklaşık 103 dakika sürer ve Jeff Beck'in konuk performansı dâhil daha önce görülmemiş materyali geri getirir. Yaklaşık 89,5 dakikalık 1983 sinema sürümünü ayrıca belgeleyin.